Penso nos últimos corenta anos e decátome de algo que quizais non quixemos ver.
A miña xeración, a de quen hai corenta anos estaba nos vinte, non fixo máis que mellorar durante boa parte da nosa vida. Moitos somos fillos e fillas de traballadores, de obreiros, de emigrantes, de mulleres que foron amas de casa e doutras que traballaron dentro e fóra do fogar. Viñamos de familias humildes que fixeron enormes sacrificios para que nós puidésemos chegar un pouco máis lonxe.
E chegamos.
Estudamos máis ca os nosos pais e nais. Melloramos economicamente. Melloramos socialmente. Melloramos culturalmente. Accedemos a cousas que para eles foran moito máis difíciles ou, directamente, imposibles.
Pero non o fixemos sós.
Tivemos detrás o esforzo das nosas familias, pero tamén unha educación pública que nos abriu portas, unha sanidade pública que nos protexeu, pensións que deron seguridade aos nosos maiores, empregos máis estables, unha vivenda moito máis accesible e un Estado que, con todas as súas carencias, foi construíndo dereitos e servizos que permitían que alguén nacido nunha familia traballadora puidese aspirar a vivir mellor ca os seus pais e nais.
Ese foi o impulso que recibimos.
E quizais a pregunta incómoda que debemos facernos agora é que fixemos nós con todo aquilo.
Porque mentres avanzabamos, mentres mellorabamos as nosas casas, os nosos coches, as nosas posibilidades de consumo e o noso nivel de vida, fomos aceptando un modelo que, pouco a pouco, facía máis difícil que as xeracións seguintes puidesen percorrer o mesmo camiño.
Os nosos fillos e fillas teñen, en moitos casos, máis estudos ca nós, pero acceder a unha vivenda resúltalles moitísimo máis difícil. Encadean traballos precarios, atrasan a súa emancipación, teñen dificultades para formar unha familia se queren facelo e viven coa sensación de que, por moito que se esforcen, quizais nunca acaden a estabilidade que nós chegamos a considerar normal.
E a iso súmase algo aínda maior: deixámoslles un planeta máis quente, máis degradado e cuns recursos sometidos a unha presión enorme.
Non creo que se trate de culpabilizar a cada persoa dunha xeración. Nós tamén vivimos dentro dunhas circunstancias e tomamos decisións condicionados por elas. Pero si creo que temos que asumir unha responsabilidade colectiva.
Porque recibimos dos nosos pais e nais unha sociedade que, con moitísimos problemas, nos permitía imaxinar que os nosos fillos e fillas vivirían mellor ca nós.
E hoxe xa non podemos aseguralo.
Quizais ese sexa un dos grandes fracasos da nosa xeración: ter aproveitado o ascensor social que outros construíron para nós sen preocuparnos o suficiente de que seguise funcionando para quen viña detrás.
Aínda estamos a tempo de preguntarnos que queremos deixarlles.
Porque os nosos fillos e fillas non necesitan que lles expliquemos todo o que traballamos para chegar ata aquí. Necesitan que consigamos que eles tamén poidan avanzar.
E quizais tamén teñamos que revisar que significa realmente vivir mellor.
Durante anos escoitei unha e outra vez a persoas que marchaban traballar ou vivir a outros países da nosa contorna, algúns con economías moito máis grandes ca a nosa, dicir algo moi parecido: que en España sabiamos vivir ben.
E probablemente aí había unha verdade importante.
Vivir ben non significa necesariamente ter máis, consumir máis ou facer medrar sen límite todas as cifras económicas. Tamén significa ter tempo, coidados, seguridade, unha vivenda digna, unha sanidade que responda, unha educación pública de calidade, pensións suficientes, barrios habitables, servizos públicos e a tranquilidade de saber que unha enfermidade, unha perda de emprego ou a vellez non te van deixar completamente só.
Pódese vivir mellor con menos consumo privado se temos máis seguridade colectiva.
Pódese precisar menos diñeiro para vivir dignamente se a vivenda é accesible, se a sanidade e a educación son públicas, se existen servizos de coidados, se as pensións permiten vivir con dignidade e se o transporte, a cultura e os servizos básicos non se converten en luxos.
Porque unha sociedade non debería medirse só polo que produce, senón tamén pola vida que permite vivir.
E aí aparece outra das grandes contradicións do noso tempo: o PIB pode medrar e, ao mesmo tempo, os nosos fillos e fillas poden vivir peor.
Pode aumentar a riqueza dun país mentres unha parte da poboación ten dificultades para pagar un alugueiro, emanciparse, criar, descansar ou simplemente imaxinar un futuro estable.
Por iso non chega con dicir que a economía medra. A pregunta debería ser outra: para quen medra e en que se traduce ese crecemento na vida diaria da xente?
Se queremos que as seguintes xeracións poidan vivir ben, talvez non necesiten reproducir exactamente o noso nivel de consumo. Pero si necesitan algo que nós tivemos durante boa parte das nosas vidas: seguridade.
Seguridade de que, se enferman, serán atendidos.
De que poderán estudar.
De que poderán ter unha casa.
De que os seus fillos e fillas serán coidados.
De que os seus maiores terán unha pensión.
De que non dependerán exclusivamente do patrimonio da familia na que naceron.
E iso require un Estado forte e uns servizos públicos fortes.
Renunciar aos servizos públicos, substituír progresivamente a solidariedade das pensións pola capitalización individual, facer do individualismo a resposta a problemas que son colectivos ou colocar sistematicamente os intereses do capital por diante das necesidades das persoas significa avanzar cara a unha sociedade máis desigual e máis insegura.
Quizais o futuro non consista en ter cada vez máis.
Quizais consista en necesitar menos porque compartimos máis.
Máis servizos públicos.
Máis vivenda pública.
Máis coidados.
Máis seguridade.
Máis comunidade.
E menos medo a caer.
Porque, ao final, o verdadeiro progreso non consiste en que o PIB siga medrando.
Consiste en que as persoas poidan vivir ben.
E hoxe temos que preguntarnos por que, mentres a riqueza segue medrando, tantos dos nosos fillos e fillas senten que a súa vida vai na dirección contraria.
Imaxen xerada por IA
