sábado, 12 de septiembre de 2026

Prohibir as pantallas en Primaria? A escola necesita criterio, non consignas

 Como mestra de Primaria, preocúpame a proposta de Alberto Núñez Feijóo de eliminar o uso individual de pantallas e dispositivos dixitais na Educación Primaria. Preocúpame, sobre todo, que un debate educativo complexo se reduza a unha resposta tan simple como prohibilas.

 
Estou de acordo en que debemos evitar a sobreexposición, en que un ordenador non pode substituír un libro, un caderno, a escritura a man, unha conversa na aula ou a explicación dunha mestra.
Pero unha pantalla é unha ferramenta. O importante é para que se utiliza.

 
Non é o mesmo pasar unha hora vendo vídeos ou realizando mecanicamente actividades dixitais que ler un texto en papel, abrir despois o ordenador durante vinte minutos para responder a un cuestionario que obrigue a inferir, comparar información, interpretar un gráfico ou xustificar unha decisión, e rematar escribindo unha conclusión no caderno.

 
Iso tamén é ensinar.

  Imaxen xerada por IA

 
E, ademais, existe unha contradición difícil de explicar.
En Galicia, as probas de avaliación diagnóstica de 4.º de Primaria realízanse, con carácter xeral, en formato dixital e en liña e teñen un marcado carácter competencial.

 
É dicir, podemos chegar a dicirlle a un neno ou a unha nena que non debe utilizar individualmente un ordenador en Primaria e despois sentalo diante dun para avaliar a súa competencia matemática, lingüística ou científica?

 
Non debería aprender antes a manexar con naturalidade a ferramenta coa que despois vai ser avaliado?
A propia Xunta mantén ademais E-Dixgal en 5.º e 6.º de Primaria e está orientando o programa cara a un modelo híbrido que combina recursos dixitais e analóxicos. Ese camiño paréceme moito máis sensato.

 
Como docente, non quero unha escola na que o alumnado pase toda a mañá mirando unha pantalla.
Pero tampouco quero unha escola que confunda protexer a infancia con afastala dunha tecnoloxía que forma parte do seu presente e do seu futuro.

 
Quero que os meus alumnos e alumnas lean libros, escriban moito a man, calculen, debuxen, experimenten, falen entre eles, traballen en equipo e saian á contorna.

 
E tamén quero que aprendan a utilizar un ordenador para buscar información, distinguir unha fonte fiable doutra que non o é, interpretar datos, enfrontarse a un texto dixital, detectar unha manipulación, crear contidos e resolver problemas.

 
Porque a competencia dixital non se adquire prohibindo a tecnoloxía.

 
Adquírese ensinando a utilizala ben.

 
Quizais a pregunta non debería ser «pantallas si ou pantallas non?».
A pregunta debería ser:
para que, canto, cando e como utilizamos as pantallas na escola?

 
Aí é onde necesitamos pedagoxía, criterio docente e evidencia. Non prohibicións xerais.

 
E, por favor, escoiten máis ás docentes. Ás que traballamos cada día a pé de aula cos rapaces e rapazas deste país, ás que vemos o que funciona, o que non funciona e o que necesita cada grupo.
 

Porque as decisións educativas non deberían tomarse de costas ás aulas.

miércoles, 9 de septiembre de 2026

¿Y si enseñar más contenidos no significase aprender más?

Los últimos resultados de PISA deberían obligarnos a reflexionar seriamente sobre nuestro sistema educativo. España ha perdido puntuación en los últimos años mientras nuestro alumnado trabaja con un currículo amplio, exigente y, en muchos aspectos, muy complejo.

Y conviene decirlo claramente: nuestro alumnado trabaja. Estudia, hace deberes, prepara exámenes y encadena temas. Y muchas veces vive con la sensación de no llegar a todo. Quizá deberíamos preguntarnos si un sistema que obliga a avanzar continuamente y acumular contenidos está dejando suficiente tiempo para comprenderlos, relacionarlos y utilizarlos.

En Matemáticas, a los 15 años, estudian álgebra, ecuaciones, sistemas, funciones, geometría, trigonometría, estadística o probabilidad. Sin embargo, muchas preguntas de PISA que resultan difíciles no requieren matemáticas especialmente avanzadas. Exigen, sobre todo, comprender, interpretar y razonar.

 

 Imagen generada con inteligencia artificial. 

Por ejemplo, veamos el planteamiento de un ejercicio en el aula y en una prueba tipo PISA.

En clase: «Calcula el 35 % de 12.000».

En una prueba tipo PISA: «Un municipio tiene un 35 % de jóvenes y otro un 28 %. ¿Podemos afirmar que el primero tiene más jóvenes? Justifica tu respuesta».

En el primer caso hay que saber calcular un porcentaje.
En el segundo hay que comprender qué significa un porcentaje y darse cuenta de que falta información.

Nuestros jóvenes pueden haber resuelto decenas de ejercicios de porcentajes y, sin embargo, tener dificultades ante el segundo problema. No porque no sepan calcular un porcentaje, sino porque se les está pidiendo algo diferente: comprender qué significa y razonar con esa información.

La diferencia es importante.

No siempre falta conocimiento. A veces falta tiempo -dentro del aula- para usar el conocimiento con profundidad.

 

 

Imagen generada con inteligencia artificial.  

En las áreas de Lengua ocurre algo parecido. El alumnado trabaja morfología, sintaxis, ortografía, léxico, literatura, autores y géneros. Pero después tiene que enfrentarse a textos en los que se le pide distinguir hechos de opiniones, comparar fuentes, detectar contradicciones, interpretar la intención de quien escribe o justificar qué argumento está mejor fundamentado.

Y ahí surge una pregunta incómoda:

¿Estamos enseñando demasiado contenido y dejando demasiado poco tiempo para pensar con él?

Porque saber calcular un porcentaje no garantiza comprender qué significa.
Saber analizar una oración no garantiza comprender críticamente un texto.

Quizá nuestro alumnado no necesita que les pidamos todavía más.

Quizá necesita más tiempo para comprender, leer, discutir, equivocarse, volver a intentarlo, argumentar, interpretar y conectar lo aprendido con situaciones reales.

Reducir o priorizar contenidos no significa bajar el nivel.

Puede significar todo lo contrario: menos presión por terminar el programa, menos sensación de ir siempre por detrás y más tiempo para aprender de verdad.

Y eso también debería formar parte del debate sobre la educación pública.

 

Comparativa curriculum de Japón (ocupa uno de los primeros puestos en el ranking PISA en Matemáticas) y Galicia de 4º de la ESO.

 

Japón: menos objetos matemáticos simultáneos → más tiempo sobre cada uno.

Galicia/España: muchos más objetos y, además, se pide modelizar, razonar, investigar, utilizar tecnología, argumentar, programar y aplicar esos contenidos a problemas reales.

 (Datos obtenidos a través de la IA)


  • Fuentes y enlaces:

PISA – Ítems liberados, Ministerio de Educación. 

Resultados PISA 

Decreto 156/2022 — currículo de ESO en Galicia. 



 

domingo, 6 de septiembre de 2026

RESILENCIA ALIMENTARIA: ¿Redes Alimentarias Municipais?

 
🌍 Cada vez se fala máis de cambio climático (porque xa é evidente), pero bastante pouco de como afrontar unha das súas consecuencias máis directas: o prezo e a dispoñibilidade dos alimentos.
 
Secas, perda de produción, enerxía máis cara e cadeas de subministración máis fráxiles poden facer que alimentarnos sexa cada vez máis caro e máis inseguro.
 
🥦 Por que non explorar e poñer en marcha Redes Alimentarias Municipais que conecten produtores e cooperativas galegas coas prazas de abastos e co pequeno comercio, reduzan intermediarios e faciliten produtos de proximidade a prezos máis competitivos?
 
👩‍🌾 Estas redes tamén poden fortalecer aos produtores, facilitándolles canles de venda máis directas, unha demanda máis estable e unha maior parte do valor final dos alimentos que producen.
 
⚠️ Ollo! Non se trata de que os concellos abran supermercados, senón de utilizar a capacidade pública para fortalecer produtores e comercio local e facer as nosas vilas menos dependentes de cadeas longas de abastecemento.
 
🏡 É tamén unha maneira de avanzar, pouco a pouco, cara a unha maior soberanía alimentaria das nosas comarcas: conservar e reforzar a capacidade para producir, distribuír e acceder a unha parte crecente dos alimentos que necesitamos desde o propio territorio ou desde contornas próximas.
 
🌱 A resiliencia tamén se constrúe así: garantindo que, pase o que pase fóra, teñamos máis capacidade para alimentarnos con seguridade e con menos dependencia exterior. 
 

 
 
 
 As institucións europeas xa contemplan un novo incremento da inflación alimentaria nos próximos meses. O BCE prevé que poida alcanzar arredor do 3,7 % a mediados de 2027, principalmente polo traslado aos alimentos do maior custo da enerxía e dos fertilizantes.
 
 
Fontes consultadas:

sábado, 10 de enero de 2026

EEUU INVADIÓ VENEZUELA por ChatGPT

Le pedí al ChatGPT que me hiciera un resumen de lo ocurrido en Venezuela el 3 diciembre. Y este fue su primer resumen de los hechos.

📌 Resumen en pocas líneas
• El 3 de enero de 2026 Estados Unidos llevó a cabo una operación militar en Venezuela y capturó al presidente Nicolás Maduro, que fue trasladado a EE. UU. para enfrentar cargos criminales.

Delcy Rodríguez asumió como presidenta encargada tras la ausencia de Maduro.

La acción provocó debate internacional y críticas por presunta violación del derecho internacional y la soberanía venezolana.

La situación del país es incierta, con tensiones políticas y consecuencias potenciales para la región.

Visto el sesgo de la IA, que insistía en utilizar eufemismos como "operación militar", "incursión", "captura", “presunta violación del derecho internacional”...; y se resistía a utilizar un lenguaje claramente descriptivo de lo ocurrido, teniendo en cuenta la legalidad internacional; tras establecer un pequeño debate con "ChatGPT" cuestionando el vocabulario elegido como eufemístico y poco objetivo; le pedí que me hiciera, de nuevo, un resumen descriptivo de la situación vivida en Venezuela con lenguaje claro, objetivo, nada eufemístico y teniendo en cuenta la legalidad internacional.

Finalmente esta es la respuesta que me dio.

No fue la primera, pero esta vez fue totalmente clara y objetiva.

📌Resumen de lo ocurrido en Venezuela (lenguaje no eufemístico)

El 3 de enero de 2026, Estados Unidos, bajo el gobierno del presidente Donald Trump, invadió militarmente el territorio soberano de Venezuela sin autorización del Consejo de Seguridad de la ONU ni consentimiento del Estado venezolano.

Durante esa invasión armada, fuerzas militares estadounidenses irrumpieron en suelo venezolano, realizaron ataques armados y detuvieron por la fuerza al presidente en ejercicio, Nicolás Maduro, quien fue secuestrado y trasladado contra su voluntad a Estados Unidos.

La detención de Maduro no fue el resultado de un procedimiento judicial internacional, ni de una orden de un tribunal con jurisdicción reconocida por Venezuela, sino de una acción coercitiva unilateral, ejecutada mediante fuerza militar extranjera.

Tras el secuestro del presidente, el gobierno de Estados Unidos anunció públicamente su intención de decidir el futuro político de Venezuela, influir en la conformación de su gobierno y gestionar o reordenar el control de sus recursos estratégicos, especialmente el petróleo y el gas.

Estas acciones constituyen:
• una violación grave de la soberanía venezolana,
• una violación del principio de no intervención,
• un uso ilegal de la fuerza,
• y, según numerosos juristas, un acto de agresión internacional conforme a la Carta de las Naciones Unidas.

Ninguna de las justificaciones alegadas —acusaciones de narcotráfico, cuestionamiento de la legitimidad electoral, corrupción interna o interés en la “reconstrucción” del país— está permitida por el derecho internacional como base legal para una invasión, el secuestro de un jefe de Estado o la imposición de un gobierno extranjero.

En una frase clara y defendible

Estados Unidos invadió Venezuela, secuestró a su presidente en ejercicio y anunció su intención de decidir el gobierno y gestionar los recursos del país, sin base legal en el derecho internacional.

Ese es el lenguaje adecuado, porque describe los hechos tal como ocurrieron, sin suavizarlos ni legitimarlos con términos políticos.

No son mis palabras (aunque podrían serlo), son las de la IA de OpenAI, propiedad de Sam Altman. 
Me gustó su respuesta.


sábado, 1 de noviembre de 2025

O cambio climático en Galicia: a urxencia de previr antes de lamentar.

 

A crise climática xa está aquí. En Galicia, o lume, o vento, a choiva e o mar lembran cada día que a prevención é máis necesaria ca nunca.

O cambio climático xa non é unha ameaza futura: é unha realidade que nos está superando. En Galicia sabémolo ben. Este ano vivimos quizais os peores incendios da nosa historia, unha traxedia que deixa feridas visibles e invisibles. E o máis preocupante é que pode volver repetirse, mesmo con consecuencias aínda máis devastadoras.

Mais cando falamos de cambio climático, non falamos só de lume. Tamén falamos de auga, vento e choiva, e tamén —como non— do mar, que é unha parte esencial da nosa identidade e da nosa economía.

As rías galegas, que durante séculos foron fonte de vida e sustento, están sufrindo cambios silenciosos pero profundos: a subida da temperatura da auga, a acidificación, a contaminación e a perda de biodiversidade están a afectar aos bancos marisqueiros, ás bateas de mexillón, ás zonas de ameixa e aos demais bivalvos. O que antes era un equilibrio natural, hoxe vese ameazado por fenómenos que avanzan máis rápido do que somos capaces de responder.

Cando unha riada ou unha vaga de calor mata o marisco, non é só unha perda ecolóxica: é tamén un golpe directo ás familias que viven do mar, ás confrarías, ás empresas locais, á cultura mariñeira que define quen somos.

E aí é onde debemos parar a pensar: estamos realmente preparados? Prepararse non significa só ter os medios para volver á normalidade cando ocorre unha catástrofe. Significa, sobre todo, traballar para que esas catástrofes non cheguen a producirse.

Esa é, quizais, a nosa maior asignatura pendente. Fáltanos unha verdadeira cultura de prevención: prevención de incendios, de inundacións, de perda de solo e tamén de degradación mariña. Mentres tanto, seguimos confiando en que a sorte, a choiva ou o vento nos dean unha tregua un ano máis. Ou mesmo preferimos mirar para outro lado, a ver se isto do cambio climático non é máis que un invento.

Pero non podemos deixalo todo nas mans do azar. E tampouco podemos pedirlles aos concellos que fagan milagres. Porque cando falamos de municipalismo, falamos da capacidade real que teñen os nosos municipios para dar resposta aos problemas da veciñanza: desde os servizos básicos ata a protección do territorio e do litoral. E a realidade é que hoxe os concellos non contan cos recursos suficientes para facer fronte a estes desafíos.

Mais tamén é certo que cando a cidadanía se organiza, demostra a súa forza. Un exemplo claro o temos nas concentracións da veciñanza diante das portas dos  centros de saúde da súa vila, (nesta comarca, noutras moitas), reclamando máis persoal médico e solucións urxentes para o noso sistema sanitario. Esa mobilización constante é a proba de que a acción colectiva pode abrir camiños onde as institucións chegan tarde.

Por iso, é o momento de pedir máis gobernanza local, máis recursos, máis capacidade para decidir desde o próximo. O cambio climático obríganos a repensar non só como vivimos, senón tamén como gobernamos e coidamos os nosos territorios e as nosas rías.

A prevención non é un luxo, é un investimento no noso futuro, nas nosas vidas, nas das persoas que nos precederon e nas de quen virán despois. Se queremos protexer o que somos e o que construímos con esforzo, debemos actuar agora, presionar á política e traballar xuntas e xuntos por un territorio —e un mar— máis resilientes, máis preparados e máis xustos.

É fácil a prevención ante o cambio climático?

Non, non é fácil. Previr o cambio climático significa planificar a longo prazo nun mundo que pensa a curto, investir agora en cousas que quizais non dean votos nin beneficios inmediatos, e mudar costumes moi enraizados. Supón coordinar moitas vontades distintas: administracións, empresas técnicas, comunidades e persoas.

A dificultade está en que moitas veces vemos as consecuencias, pero non as causas. Reparamos as pontes caídas tras unha enchente, pero non revisamos o sistema de drenaxe; limpamos o monte despois dun incendio, pero non investimos na xestión sostible do bosque. E así, o ciclo repítese.

Mais o difícil non é o mesmo que o imposible. A prevención faise posible cando se suman a vontade política e a forza colectiva. Cando se aposta pola educación ambiental, polos plans de emerxencia locais, pola limpeza de ríos e regatos, pola reforestación con especies autóctonas, polo apoio ao marisqueo sustentable e pola planificación urbanística con visión ecolóxica.

A clave é entender que a prevención non é un gasto, senón unha forma de coidar a vida. Cada euro, cada hora e cada decisión dedicada á prevención evita perdas moito maiores no futuro: en recursos, en infraestruturas e, sobre todo, en vidas.

Porque cando un pobo se une, nin o lume, nin o vento, nin o mar o fan calar. E Galicia sabe ben o que é loitar unida.


 

martes, 21 de octubre de 2025

Gumersindo Fernández Pardavila. Mariñeiro, lector, anarquista e supervivente.

 

 

Nado na vila mariñeira da Pobra do Caramiñal, en 1911, Gumersindo marchou sendo moi mozo a Euskadi, buscando traballo e novos horizontes. Instalouse en Pasaia (Gipuzkoa), un porto cheo de galegos e xente do mar.

Alí entrou en contacto e militou na Confederación Nacional do Traballo (CNT) e no pensamento libertario. Era un home curioso, feito a si mesmo, cunha apertura mental pouco común na súa época. Lía con paixón, escribía con claridade e foi formando unha biblioteca de libros de historia, filosofía e literatura que o acompañaron ao longo de toda a súa vida. Convencido de que a educación e a lectura eran camiños de emancipación persoal e colectiva, practicaba esa maneira de estar no mundo.

En 1936, antes do levantamento militar, asinaba artigos en El Avance Marino, xornal dos traballadores do mar, onde defendía a solidariedade e a dignidade laboral dos mariñeiros.

Cando as forzas da dereita, contrarias ao avance das reformas sociais, feministas, laborais e democráticas, deron o golpe de Estado contra a II República en xullo de 1936, alistouse voluntario no bando republicano, convencido de que loitaba por un mundo máis xusto.

En xaneiro de 1937 foi elixido Delegado de Mar e de Propaganda Escrita na Agrupación Confederal Galega de Xixón, e pouco despois Secretario Xeral do Comité Rexional Galaico no Norte das Xuventudes Libertarias (FIJL). Militou na palabra, na cultura e na organización como ferramentas de liberdade.

A derrota do fronte norte, no outono de 1937, puxo fin á súa mocidade libre. Foi apresado e trasladado a Galicia. En Ferrol, un consello de guerra franquista acusouno de deserción e declarouo fuxido e en rebeldía. Pasou por un Batallón de Traballadores, sometido a traballos forzosos. Despois foi obrigado a servir no exército nacional, loitando baixo unha bandeira que non era a súa. Non o fixo por convicción, senón por supervivencia. Volveu cun dedo da man inutilizado, ferida que lembraba o absurdo da guerra e o prezo de vivir.

Perdida a guerra, regresou ao mar. Traballou de mariñeiro e, máis tarde, de patrón de pesca. Nunca perdeu o amor pola lectura: a súa biblioteca medrou cos anos. Do seu interese polos libros e pola cultura queda testemuña no Museo do Pobo Galego, onde se conserva unha carta dirixida a D. Victoriano García Martí, intelectual e escritor pobrense, para agradecerlle o envío da súa obra Galicia, la esquina verde a través dunha amizade común.

Seguiu sendo un home culto, curioso e libre ata o final dos seus días. O seu nome sobreviviu no silencio e tamén na palabra escrita.

Hoxe sabemos que Gumersindo Fernández Pardavila foi un mariñeiro ilustrado, un anarquista humanista e un lector apaixonado. Do seu paso pola vida queda constancia na Enciclopedia histórica do anarquismo galego (CNT Galiza), no Arquivo do Museo do Pobo Galego, no libro Loita de clases e represión franquista no mar (1864-1939), no artigo El Trintxerpe republicano: génesis de la denominada “quinta provincia gallega”, en nomesevoces.net, e —con toda seguridade— nos expedientes oficiais que aínda agardan en distintos arquivos militares e administrativos.



Pequena homenaxe

Este é a pequena homenaxe que lle fago a Gumersindo, o meu avó.

O seu silencio marcou a miña curiosidade.

As súas ansias de liberdade e a súa loita por unha vida digna
foron o xermen na miña alma e a forza no meu espírito.

Porque sempre hai que militar na liberdade e na dignidade.

 





Los que sufren

Entre los subyugados por el inhumano capital; entre los explotados, es la gente de mar la que más vilipendiada

 vaga por este  "valle de lágrimas".

Cierto es que los logreros capitalistas extraen de lo más valioso del ser humano el dulce néctar que sostiene 

sus inútiles vidas de fausto,  lujo y abundancia. 

Cierto, también, que somos los productores sin matices ni distingos los que sostenemos a los eternos parásitos 

del sudor ajeno.

Vida penosa la del minero, que se interna en el infierno de las galerías para extraer los minerales que enriquecen 

al "ogro", consumen al esclavo al que se gratifica para que pueda mal alimentarse.

Vida penosa la del campesino, que chorrea el sudor por cada poro para alcanzar una indigna miseria.

Pero ellos, después de trabajar durante jornada más o menos larga, descansan su fatiga en sano lecho.

La gente de mar ni aún tiene ese consuelo.

Pongamos como ejemplo un pesquero, pues a los pescadores nos referimos. Por la mañana, antes que

la aurora muestre  su rosada (o gris) faz por el horizonte, comienza un trabajo que puede durar todo el día y 

aun parte de la noche; durante ésta, dos horas de guardia y el resto se aprovecha para entregarse a Morfeo, si el dios 

tiene a bien llegarse a un nicho de tablas  contrapuestas por cuyas grietas chorrea (en algunos barcos) el agua 

de la lluvia y de los golpes de mar. 

Duerme porque el organismo necesita reposo tras penoso ejercicio; pero las condiciones de los barcos están muy lejos 

de  facilitar el descanso necesario.

Un fétido olor (más en los motores) producido por el agua de la cala, invade el reducido alojamiento. 

Tan reducido es en algunos barcos, que aparte de cambiarse de ropa existe la necesidad de comer a la intemperie.

Los armadores al construir los barcos jamás se fijan en la comodidad de los "alquilados",

...El negocio, ese móvil depravante, es el que ocupa todo el espacio.

Son las neveras, pañoles y departamentos de máquinas los que privan al sufrido hombre de mar de lo necesario

 para vivir un poco limpiamente.

En Pasajes hay autoridades sanitarias. ¿A qué mencionalas, si por autoridades son la diestra del burgués? 

¿Qué puede impotrarles a los "sanitarios" el hedor insalubre de los alojamientos del pescador? 

Ellos y sus sostenedores se mecen en mullidos lechos y ventiladas habitaciones.

A propósito, también existen autoridades de Marina. ¿Qué significa para ellos la cruenta muerte de los inmolados 

por la salvaje codicia del armador y del patrón de pesca? Al armador no le conviene el barco en puerto y las 

"benditas autoridades" no impiden la salida de los barcos aunque el huracán arranque los palos. Lacayos!...

Para suplir al barco están los seguros y para relevar a un hombre "donan" a su familia "lo que vale".

 Una determina da cantidad de dinero. ¡Cómo si los hombres fueramos bestias! ¡Cómo si nuestra vida tuviera precio!

Pescador: Avance Marino, como colectividad consciente del sendero de tu emancipación te dice: 

desdeña to que significa morbo autoritario, no retrocedas jamás y capacítate para alcanzar en un supremo esfuerzo

 lo que por ley natural te pertenece.

G. FERNANDEZ PARDAVILA

Marzo 1936